نقد راديكال فمينيسم به ليبرال فمينيسم و ظهور راديكال فمينيسم

در جريان موج دوم جنبش زنان شاخه اي از ليبرال فمينيسم جدا شد و به انتقاد از آن پرداخت و شاخه راديكال فمينيسم را به وجود آورد. راديكالها انتقادات زيادي را به ليبرالها وارد مي دانستند . پيش از معرفي راديكال فمينيسم به اين انتقادات مي پردازيم تا دريابيم بر اساس چه مسائلي اين گروه به تشكيل شاخه اي مستقل پرداخت .

ـ راديكالها نسبت به طبع بشر ديد عميق تري دارند .ليبرالها افراد را به عنوان واحدهاي انساني ( تنها ) در نظر مي گيرند . اين امر بحث برانگيز است زيرا در اين تقسيم جايي براي زنان و كودكان وجود ندارد . از اين رو فلسفه ليبرالي را مردانه مي دانند .

ـ ليبرالها به عقل بهاي زيادي مي دهند حال آنكه راديكالها معتقدند كه انسانها در بسياري موارد صداي عقل را نمي شنوند ساختار همواره انسانها را به سوي عقل هدايت نمي كند و حتي در ساختار هم زن و مرد با هم برابر نيستند . پس همواره با نصيحت عقلايي نمي توان همه چيز را درست كرد . طبع بشر عميق تر است و بعضي شرارتها را بايد در نظر گرفت . پس در بسياري موارد خشونت و اعتراضات خشونت آميز را در دستور كار قرار مي دهند .

ـ ليبرالها با ترجيح حوزه عمومي بر خصوصي سعي در تبديل زنان به مردان دارند .در اين تقسيم همواره عمومي بر خصوصي رجحان دارد ؛همانند هر دوگانگي كه در آن يك طرف بر طرف ديگر برتري دارد .

ـ با در نظر گرفتن دوگانگي عمومي ـ خصوصي  دوگانگي عقل و احساس هم مطرح مي شود و عقل را برتر مي دانند حال آنكه اين امر هيچ پايه منطقي ندارد .

ـ در كنار اين دوگانگي ها ، به طرح سوژه و ابژه مي پردازند و زنان را به عنوان ابژه در نظر ميگيرند و تلاش مي كنند آنها را به سوژه تبديل كنند .در حالي كه يك زن هيچ گاه ابژه كامل نيست و گاهي سوژه است . در حقيقت اين دو مفهوم كاملا در هم تنيده هستند .

ـ راديكالها در مورد علت انقياد زنان و سركوب آنها نيز به ليبرالها انتقاد مي كنند . آنها سركوب زنان را ريشه اي ترين سركوب تاريخ بشري مي دانند كه ساير اشكال تبعيض از آن سرچشمه مي گيرد . در ابتدا نيز جوامع به كنترل جنسيت زنانه مي پردازند . راديكالها نوك پيكان حمله را به سمت خانواده مي گيرند و آنرا عامل ستم و سركوب زنان مي دانند و ليبرالها را متهم مي كنند كه ايز اين نهاد غافلند و تاكيد را بر مسائلي نظير عدم حضور در حوزه عمومي گذاشته اند .

ـ جنس و جنسيت دو مقوله  مهم در كار راديكالهاست كه بر جدايي آنها از يكديگر تاكيد مي كنند . و راه حلي را هم كه براي حل مشكل تبعيض زنان ارائه مي دهند از همين جا آغاز مي شود و روي انقلاب جنسي تاكيد مي كنند . يعني به سمتي حركت كنيم كه جنسيت و بيولوژي زنانه در جامعه مهم و تعيين كننده نباشد . در اين راستا بحث تنولوژي ، بارداري خودخواسته ، غلبه بر جنسيت زنانه ، پرهيز از مادر شدن ، پرهيز از آميزش و جلوگيري از تشكيل خانواده به خاطر مقاومت در مقابل ساختار پدر سالار و از سوي ديگر فشار به جامعه را براي تغيير نگاه به جنسيت زن مطرح مي كنند .

ـ طرح بحث خواهري جهاني (sister hood) ،به اين معنا كه وقتي مي گوييم پدر سالاري ساختاري عام است پس به همه زنان در همه جاي دنيا ستم مي شود و اين عامل احساس نزديكي ميان زنان است . هر چند اين ساختار در همه جا يكسان نيست اما اين خواهري در ميان زنان وجود دارد .

راديكالها انتقاداتي را نيز به فمينيسم ماركسيسم هم مطرح مي كنند :

ـ ماركسيستها در تبيين نا برابري تاكيد را بر منازعات طبقاتي قرار مي دهند حال آنكه منازعه اصلي بحث جنس است و حتي منازعات طبقاتي  را ميتوان بر اساس اين منازعه  تحليل كرد .

ـ نمي توان منتظر انقلاب كمونيستي ماند تا روابط سلطه از ميان برود زيرا با شكل گيري انقلاب كمونيستي نه تنها اين منازعات از ميان  نمي رود بلكه ادامه مي يابد .

( مطالب مربوط به فمينيسم سوسيال و كمونيسم در جاي خود به طورمفصل مورد بحث قرار خواهد گرفت ).

در بخش معرفي چهره هاي فمينيسم به برخي از اين انتقادات به صورت مفصل خواهيم پرداخت .

براي پدرم

هشت سال پيش درست يك هفته قبل از روز پدر بود كه پدر من براي انجام جراحي قبل باز در بيمارستان بستري بود و من به اميد شاد كردنش به دنبال هديه اي در خور اما ...

حالا هشت سال از آن روز مي گذرد ولي براي من همچنان تلخ ترين و بزرگترين حسرت دنيا در نام پدر خلاصه شده . پدري كه انسان بودن را وراي جنسيت و زن ومرد بودن به فرزندانش آموخت .

با اين همه يقين دارم تا هميشه جايي در قلب من و آنهايي كه همراهش بودند زنده و حاضر است ؛ پس...

روزت مبارك بابا ، با همه حسرت اين سالها ...

براي محمد عزيزم

مهربان ترين برادري كه يك خواهر ميتواند داشته باشد و ...

شادي و موفقيت تو  آرزوي هميشه ام است .

دوستت دارم ؛ روزت مبارك .

براي ...

براي كسي كه حضورش آرامش اين روزهاي نا آرام است و ... دوستت دارم .

و بهترينها را برايت آرزو دارم .

روزت مبارك عزيز دل ...

نمی دانم این روزها چقدر برنامه های مختلف صدا و سیما را به مناسبت روز پدر می بینید . برنامه هایی مثل جشنواره سینمایی شبکه ۲ یا مسابقات مختلف و ...  جالب اینجاست که وجه مشترک برنامه های امسال که در آنها یادی از روز پدر میشود و توصیه های خرید کادو برای پدران یک جیز است و آن تاکید براینکه همسران و فرزندان با پول خود پدران برای آنها خرید می کنند ! نمی دانم چرا ارباب صدا و سیما این همه تاکید دارند که به خورد مخاطبانشان بدهند که :

۱ـ درآمد خانواده چون توسط پدر کسب می شود تنها متعلق به اوست و او منت بر سر اعضاء خانواده می گذارد و آن را در اختیار بقیه قرار می دهد آن هم نه با رضایت ( چون مدام گفته می شود که نمی خواهد با پول خود آنها برایشان خرید کنید! با احترام به همه پدرانی که این طرز تلقی را ندارند ).

۲ـ زنانی که شاغلند و درآمد مستقل دارند از گردونه مخاطبان حذف شده اند زیرا اصلا برای ایشان متصور نیست که زنی درآمد مستقل داشته و درآمد خود را صرف امور مختلف از جمله این موضوع نمایند .

جالب است که مجریان یا برنامه سازان محترم خیلی راحت و در غالب شوخی هایی نا مربوط تمام محبتی را که یک همسر یا فرزند در قالب هدیه ای که از مدتها پیش برای تهیه اش برنامه ریزی کرده و پس انداز ی را با توجه به بودجه خود تهیه دیده اند نادیده می گیرند .

راستی چند نفر هستند که می توانند به این راحتی ادعا کنند که آنچه برای مردان در خانه تهیه می شود مستقیما از جیب خود آنها بیرون می آید ؟ آنچه تهیه می شود شامل همه آن چیزی است که اگر نباشد بعید است پدران ما بتوانند به خوبی و راحتی زندگی کنند و این را همه مردان و پدران ما می دانند و نادیده هم نمی گیرند . اما چرا هیچ کس به اراجیفی که هر روز به خورد ما می دهند اعتراضی نمی کند؟!

 اظهارات جديد مخبر كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس هفتم پيرامون لزوم جداسازي دانشجويان دختر و پسر افكار مختلفي را به ذهن متبادر مي سازد .

براي من كه پيگير مسائل زنانم و گوشم به نام زن و حرفهايي كه پيرامون او گفته مي شود حساس است ، بخشي از سخنان اين مخبر عزيز قابل توجه است :

” به هر حال اولياي دانشجويان بر اين باورند كه جوان آنها به يك دانشگاه دولتي و زير پرچم اين مملكت وارد دانشگاه شده است ، لذا براي آنها مهم است كه دخترشان چه كار مي كند ” !

اين اظهارات پس از ذكر پاره اي سخنان در مورد وجود انحرافات در اردوهاي مختلط دانشجويي عنوان شده است . در اين سخنان تا اينجاي مطلب هيچ حرفي از دختر و يا پسر نبود . نمي دانم چرا ايشان تصور كرده اند كه خانواده ها تنها تصور مي كنند دخترانشان بايد تحت نظارت (و البته تنبيه ) قرار گيرند و اين انتظار را از آقايان دارند؟! آيا ذكر اين مساله نشاني از تفكرات ناخود آگاه اين مخبر مجلس نيست كه زنان را عاملان اصلي انحراف مي دانند و سعي در كنترل بيشتر آنها دارند ؟ آيا براي ايشان مهم نيست كه پسران در اين دانشگاهها چه كار مي كنند ؟ و آيا مطمئن هستند كه اولياي اين دانشجويان آنها را افرادي مناسب براي كنترل فرزندانشان مي دانند؟

مراقبت و تنبيه فوكو را به ياد آوريد . هر روز كه مي گذرد اين حس كه همگي درزنداني به وسعت يك كشور محصور شده ايم بيشتر از پيش آزار دهنده نمي نمايد ؟!

براي فهم  بهتر نظريه هاي فمينيستي شايد بي فايده نباشد ( و حتي ضروري مي نمايد ) كه با برخي از فعالان جنبش زنان و زنان برجسته در اين زمينه و فعاليتهاي آنان آشنا شويم . به همين منظور از اين پس در كنار بخش نظريه هاي فمينيستي بخشي را هم به معرفي اين چهره ها اختصاص خواهم داد.[1]

براي معرفي شخصيتهاي فمينيست شايد بهتر باشد بار ديگر به عقب بازگرديم . قبل از آغاز فمينيسم به صورت رسمي و حضور آگاهانه زنان در اين جنبش و طرح مطالباتشان زناني بودند كه به مدارج عالي علمي رسيدند ، به عنوان سران حكومتي به فعاليت پرداختند ، شاعر و نويسنده بودند و يا از مبارزين سياسي به شمار مي آمدند . از جمله مي توان به اين افراد اشاره كرد :

ـ بوديچه (وفات 61) ملكه سلحشوري كه روميان فاتح انگلستان را با شكست مواجه كرد .

ـ سافو(650پيش از ميلاد ) شاعر بزرگ سرزمين يونان باستان .

ـ ليدي موراساكي شي بو (1026ـ978) نويسنده ژاپني اولين داستان بلند كه” قصه گنجي“ نام دارد .

ـ ژاندارك (31ـ1412) مبارز و سياست گذار فرانسوي كه در 19 سالگي اعدام شد .

ـ ملكه اليزابت اول ( 1603ـ1533) فرمانرواي كبير بريتانيا كه الهام بخش رنسانس انگلستان بود .

ـ خوانا اينس دلا كروز (1695ـ1651)، خواهر روحاني ، اديب و شاعر مكزيكي ، مبدع اولين شاهكار شعر امريكاي لاتين كه تفتيش عقايد او را خاموش ساخت .

 ـ ملكه كاترين كبير( 96ـ1729) آلماني به مدت 35 سال بر روسيه حكومت كرد . او يك ”روشنفكر مستبد بود“ .

پس از اين دوره اوليه و با آغاز زمزمه هاي مختلف پيرامون حقوق برابر انسانها در برابر حقوق مقدس پادشاهان ، به تدريج بحثهاي حقوق زنان و اينكه زنان در كجاي اين بحثها جاي دارند نيز آغاز شد . در بحثهاي اوليه در مورد نا برابري به وضوح غفلت از نا برابري ميان زنان و مردان و حتي دفاع و توجيه آن را خواهيم ديد ( بحثهاي ژان ژاك روسو ) اما به تدريج اين بحثها مورد انتقاد واقع شده و مجال طرح مسائل و جايگاه زنان به وجود مي آيد و انقلاب فرانسه فرصتي را براي زنان ايجاد كرد تا بتوانند به شرايط گذشته خود نه تنها در حيطه فردي بلكه در سطح اجتماعي نيز خاتمه دهند . زنان شاغل پاريس اولين گروهي بودند كه رشته امور را به دست خود گرفتند . در اكتبر 1789 ، در حالي كه آقايان در مجلس موسسان سخت سرگرم بحث در مورد قانون اساسي جديد فرانسه بودند . زنان انقلابي (شلوار پوش ) ، زنان كارگر رختشوي خانه ، زنان خياط ، خدمتكار ، فروشنده ، همسران كارگران به اعتراض عليه كمبود غذا به تظاهرات پرداختند . حدود 6000 زن به طرف تالار اجتماعات شهرداري پاريس راهپيمايي كردند تا تقاضاي خود را براي نان ارزان تر اعلام كنند .

دراين دوره انقلابيون فرانسه به دوگروه ژاكوبن هاي افراطي كه خواستار حذف سلطنت بودند و ژيروندن هاي معتدل كه خواهان سلطنت مشروطه بودند تقسيم شده بود. گروهي كه طرفدار ژاكوبن ها بودند عنوان زنان شهروند جمهوري خواه انقلابي را داشتند . يونيفورم آنان شلوار راه راه قرمز و سفيد و يك كلاه قرمز به نام ” كلاه آزادي “ بود و در تظاهرات بازوان يكديگر را ميگرفتند . آنان خواستار حق راي و نيز مقامهاي عالي رتبه نظامي و غير نظامي براي زنان در جمهوري جديد بودند .

اما در دوره فرادستي ژيروندن ها بود كه قانون طلاق به نفع زنان در مجلس موسسان تصويب شد . بسياري از فمينيستهاي اوليه ، با ظهور حزب ژيروندن پديد آمدند و در زمان ترور ژاكوبن ها (سال 1793) از پاي در آمدند . المپ دو گوژ يكي از زنان عضو حزب ژيروندن بود كه در جاي خود به او خواهيم پرداخت .

مطالب اين بخش از نظريه ها را به ترتيبي كه در كتاب فمينيسم ،قدم اول ( سوزان آليس واتكينز ،ماريزاروئدا و مارتا رودريگز / ترجمه زيبا جلالي ناييني ) آمده ادامه خواهم داد و در تكميل بحثها از جزوه نظريه فمينيستي دكتر فاطمه صادقي ، كتاب مقدمه اي بر مطالعات زنان دكتر حميرا مشير زاده و ... استفاده خواهم كرد .

راستش با اینکه قالب قبلی رو دوست داشتم اما مثل لباسهایی که فقط یک مدت محدود میتونم تحملشون کنم و بعد خسته می شم تا یک مدت بعد و... در مورد قالب هم همین اتفاق افتاد و دلم قالب جدید می خواست .

شاید تنوع طلبی خیلی خوب نباشه اما وجود داره !